Wojna hybrydowa

Wojna hybrydowa

W związku z ostatnimi wydarzeniami w Europie (kryzys uchodźczy, aneksja Krymu przez Rosję, cyberataki na systemy informacyjne, terroryzm) przywódcy europejscy często wspominają o wojnie hybrydowej, rzekomo winnej całemu temu zamieszaniu.

Spróbujmy tutaj przeanalizować czym w istocie jest owa wojna hybrydowa i dzięki temu zrozumieć co naprawdę dzieje się w Europie i na świecie.

Wojna hybrydowa -zagadnienia ogólne

wojna hybrydowaDefinicja wojny hybyrdowej nie została jeszcze do końca wypracowana. Jednak na razie uważa się ją za nową doktrynę wojenną.

Ale co się za nią kryje?

Zgodnie z definicją hybryda to jest to coś, (…) co składa się z różnych elementów, często do siebie niepasujących.

W przypadku wojny hybrydowej – chodzi o taką wojnę, gdzie walczące strony używają metod, form oraz środków charakterystycznych dla różnorodnych działań militarnych i niemilitarnych.

Z kolei wg Wikipedii wojna hybrydowa to strategia wojenna łącząca działania konwencjonalne, nieregularne, cybernetyczne oraz, w zależności od sytuacji, również inne sposoby destrukcji. Wojna taka często jest prowadzona bez oficjalnego wypowiedzenia, jej charakter pozwala agresorowi na całkowite lub częściowe uniknięcie za nią odpowiedzialności.

Warto tutaj zacytować tutaj jeszcze definicję Biura Bezpieczeństwa Narodowego – wojną hybrydową jest wojna łącząca w sobie jednocześnie różne możliwe środki i metody przemocy, w tym zwłaszcza zbrojne działania regularne i nieregularne, operacje w cyberprzestrzeni oraz działania ekonomiczne, psychologiczne kampanie informacyjne (propaganda) itp.

Najprościej rzecz ujmując – wojna hybrydowa to partyzantka plus nowoczesne technologie.

Aby mówić o wojnie hybrydowej, musi zostać spełniony jeden ważny warunek – muszą być użyte jednocześnie środki militarne, niemilitarne oraz propagandowe na poziomie strategicznym, opracyjnym i taktycznym prowadzonego konfliktu.

Bez zastosowania tych środków można mówić tylko o prowadzonej wojnie informacyjnej, działalnosci dywersyjno-sabotażowej czy wojnie handlowej.

Warto dodać, że wbrew obiegowym opiniom, które pojawiły się w mass mediach, twórcami koncepcji „wojny hybrydowej“ nie są Rosjanie, ale amerykańscy analitycy wojskowi.

Wojna hybrydowa -zagadnienia teoretyczne

wojna hybrydowaTerminy „działania hybrydowe“ oraz „wojna hybrydowa“ pojawiły się już w 2002 roku w pracy mjr Wiliama J. Nemetha „Future wars and Chechnya: A case for hybrid warfare“. Autor analizuje w niej konflikt rosyjsko-czeczeński, jednocześnie używając pojęcia „hybrydowości“ w odniesieniu zarówno do działań prowadzonych przez czeczeńskich bojowników, jak też do sposobu funkcjonowania tamtejszego społeczeństwa. Jedną z cech społeczeństwa hybrydowego jest połączenie nowoczesnych teorii politycznych z tradycyjną organizacją społeczną i obyczajowością.

Według Nemetha wojna hybrydowa cechuje się m.in. :

– organizacją armii odzwierciedlającą poziom rozwoju społeczno-ekonomicznego danej wspólnoty oraz obowiązujące w niej normy,

– innym od zachodniego sposobem percepcji siły militarnej. Efektem działań hybrydowych jest także doprowadzenie do zatarcia granicy między osobami zaangażowanymi w walki zbrojne a cywilami,

– umiejętnością zastosowania nowoczesnych technologii w działaniach taktycznych oraz strategicznych. Posiadanie tych umiejętności oznacza również zdolność do innowacyjnego wykorzystania danej technologii w sposób, który nie był przewidziany przez jej twórców.

Od dnia opublikowania wyżej wymienionej pracy autorstwa Wiliama J. Nemetha pojęcie „wojny hybrydowej“ jest rozwijane przez innych teoretyków wojskowości.

Inni teoretycy, o ktorych warto wspomnieć to:

Frank G. Hoffman – były oficer armii amerykańskiej wraz ze swoim całym zespołem przestudiował różne współczesne modele teoretycznych wojen, aby na ich przykładzie wyjaśnić potencjalne zagrożenia hybrydowe.

Poddał on analizie teorię „wojny czwartej generacji“, „wojen złożonych“ oraz „wojny bez ograniczeń“.

W przypadku „wojen czwartej generacji“ zapożyczono twierdzenie o mieszanym charakterze przyszłych konfliktów zbrojnych (jednoczesne współistnienie stanu wojny i pokoju) oraz zanik granicy pomiędzy uczestnikami walk a zwykłymi cywilami) oraz utracie przez państwo monopolu na stosowanie przemocy.

Na podstawie analizy powyższych koncepcji oraz lekturze Strategii Bezpieczeństwa Narodowego USA z 2005 roku, zespół Hoffmana dokonał synezy wskazanych elementów i zaproponował definicję wojny hybrydowej.

Zgodnie z nią wojny hybrydowe zawierają w sobie zestaw różnych metod działań wojennych, wliczając w to działania konwencjonalne, nieregularne taktyki i ugrupowania zbrojne, akty terrorystyczne, w tym masową przemoc, oraz działania przestępcze.

Hoffman jest zdania, że w przypadku działań hybrydowych – wzrasta znaczenie aktywności przestępczej, która ma zwiększać chaos i proces rozkładu atakowanego państwa.

gen. Walery Gierasimow – aktualny Szef Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej , który zastosował swoją teorię w praktyce (konflikt na Ukrainie) .

Stwierdza on, że w XXI w. Można zaobserwować tendencję do zanikania granic między stanem pokoju a wojny. Wojny nie będą, tak jak do tej pory, poprzedzane formalnym aktem ich wypowiedzenia. Będą one przebiegać według niezanego wcześniej schematu, tak jak to miało miejsce w czasie „arabskiej wiosny“.

Wg W. Gierasimowa zmieniły się zasady prowadzenia wojny. W czasach współczesnych na znaczeniu zyskują niemilitarne środki działań wojennych. Coraz istotniejsze jest wykorzystanie różnych insrumentów politycznych, ekonomicznych i humanitarnych w połączeniu z manipulowaniem nastrojami ludności zamieszkującej teren konfliktu. Działania te są wspierane przez środki militarne, szczególnie o charakterze wojny informacyjnej oraz operacji jednostek specjalnych. Otwarte wykorzystanie oddziałów zbrojnych – najczęściej pod postacją misji pokojowych oraz humanitarnych.

Gierasimow wspomina też o zastosowaniu technologii informacyjnych na przykładzie państwach Afryki Północnej, w ktorych internetowe sieci społecznościowe posłużyły do mobilizowania miejscowej ludności oraz wpływania na organy władzy.

W swojej doktrynie kładzie nacisk na działania tzw asymetryczne, na wykorzystanie jednostek specjalnych oraz wewnętrznej opozycji politycznej w celu objęcia konfliktem całego obszaru wroga.

Dostrzega on konieczność wykorzystania działań propagandowych – w tym również technologii informacyjnych – nie tylko w celu dezinformacji wojska strony przeciwnej, lecz także zdobycia przychylności ludności zamieszkującej obszar konfliktu lub manipulowania jej nastrojami.

Wojna hybrydowa – cele wojny hybrydowej

wojna hybrydowaDziałania hybrydowe są realizowane z różnych powodów.

Jednym z nich może być chęć zdestabilizowania państwa bez wszczynania otwartej wojny (np przypadek konfliktu na Ukrainie – celem jest tu zablokowanie integracji tego kraju z UE i NATO).
Z kolei w przypadku działań prowadzonych przez IS jest zniszczenie Syrii oraz Iraku, aby sworzyć podwaliny pod budowę globalnego kalifatu.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa Polski istotny jest „model ukraiński“, ze względu na problem tzw agresji poniżej progu wojny. Można tutaj zauważyć, że wojna hybrydowa może zostać wykorzystana przez jedną ze stron konfliktu do celowego ograniczania skali prowadzonych operacji zbrojnych, aby uniemożliwić określenie w sposób jednoznaczny stanu wojny oraz agresora, a tym samym zapobiec reakcji społeczności międzynarodowej.

Działania hybrydowe mogą utrudnić a nawet uniemożliwić udzielenie pomocy sojuszniczej jednemu z państw członkowskich NATO. Nie wiadomo później będzie, czy to była „zbrojna napaść“ z art. 5 traktatu Północnoatlantydzkiego, czy inne działania i nie wiadomo będzie nawet kiedy one tak naprawdę wystąpiły.

Wojna hybrydowa – militarne metody jej prowadzenia

militarne metodyWedług analityków wyróżnia się następujące militarne działania hybrydowe:

– konwencjonalne działania zbrojne,

– działania nieregularne,

– akty terroru.

Działania te najlepiej podać na przykładzie wydarzeń na Ukrainie.

W przypadku aneksji Półwyspu Krymskiego przez Rosję obserwano działania nieregularne polegające na wykorzystaniu na dużą skalę funkcjonariuszy rosyjskich służb specjalnych oraz żołnierzy jednostek specjalnych, pod postacią „lokalnych oddziałów samoobrony“, których zadanie polegało na inspirowaniiu niezadowoelenia miejscowej ludności, manipulowania nią, a na końcowych etapach całej operacji – na przejmowaniu kontroli i zabezpieczaniu budynków administracji rządowej, infrastruktury krytycznej oraz jednostek wojskowych.

W drugiej fazie destabilizacji południowo-wschodniej Ukrainy – przeważały konwencjonalne działania zbrojne, z wykorzystaniem sprzętu wojskowego. Były one prowadzone przez oddziały prorosyjskich separatystów, „ochotników“ rosyjskich oraz najemników z innych państw.
Dochodziło również w tej fazie do działań terrorystycznych, np porwań działaczy politycznych i społecznych lojalnych wobec Kijowa, używaniu ludności cywilnej jako żywych tarcz, zestrzelenia samolotu pasażerskiego malezyjskich linii lotniczych.

Warto tu wspomnieć o „taktyce zastraszania“ przeciwnika w ramach prowadzenia militarnych metod wojny hybrydowej. W przypadku Ukrainy było to rozlokowanie jednostek armii rosyjskiej blisko granicy z Ukrainą, organizowanie na wielką skalę ćwiczeń i manewrów wojskowych, niezapowiedziane alarmy bojowe, prowokacje w postaci lotów patrolowych rosyjskich myśliwców oraz bombowców naruszających przestrzeń powietrzną państw NATO.

Wojna hybrydowa – niemilitarne metody jej prowadzenia

Działania niemilitarne w ramach konfliktów hybrydowych mają głównie oddziaływać na ludność cywilną oraz społeczność międzynarodową.

Ich celem jest osłabianie woli oporu, zwiększanie poziomu zniechęcenia oraz niezadowolenia społecznego, co zwykle doprowadza do zakończenia konfliktu zgodnie z interesem agresora.

Na przykładzie konfliktu na Ukranie, możemy wyróżnić następujące niemilitarne metody prowadzenia wojny hybrydowej:

– presja ekonomiczna (wprowadzenie embarga, wysokie cła, zastosowanie gróźb odcięcia dostaw surowców strategicznych),

– duża aktywność służb specjalnych (gromadzenie informacji, budowa siatek wywiadowczo-sabotażowych),

– działania ofensywne w cyberprzestrzeni (prowadzone są one przez służby specjalne agresora lub powiązane z nimi grupy hakerów, którym celem jest paraliżowanie funkcjonowanie państwa atakowanego – jego administracji, infrastruktury krytycznej itd.

– wielokierunkowe działania dyplomatyczne (dyskredytowanie wizerunku państwa atakowanego oraz budowaniu politycznego lobby w organizacjach międzynarodowych, w celu uniemożliwienia reakcji z ich strony).

Wojna hybrydowa- działania propagandowo-informacyjne

Na przykładzie współcześnie prowadzonych konflików hybrydowych można zauważyć, jak istotną rolę pełni w nich dobrze zorganizowana propaganda.

Za pionierów nowoczesnych działań propagandowo-informacyjnych uznaje się przede wszystkim Rosjan.

Stworzyli oni tak zorganizowany system państwowy, instytucji naukowych oraz powiązanych z nimi mediów, że można w ich ramach opracować odpowiednią strategię i ją zastosować w zakresie walki informacyjnej i równocześnie ją koordynować.

Zadaniem całej tej propagandowej maszyny jest umiejętne manipulowanie nie tylko społeczeństwem rosyjskim ale również oddziaływanie na społeczność międzynarodową, zgodnie z wolą aparatu państwowego.

W przypadku konfliktu na Ukrainie, celem działań propagandowo-informacyjnych jest budowa pozytywnego wizerunku Rosji, podkreślanie znaczenia tego państwa dla stabilności systemu międzynarodowego i jego bezpieczeńswa, osłabianie solidarności państw członkowskich NATO oraz UE, wytworzenie w społeczeństwie rosyjskim poczucia „ oblężonej twierdzy“ i zagrożenia ze strony państw zachodnich.

Do tego zadania wyznaczono oficjalne media. Korzysta się też z usług agentury wpływu. Odpowiednio dobrani zagraniczni dziennikarze, politycy i naukowcy – wypowiadają się zgodnie z polityką Moskwy.

W przypadku państwa IS jest tutaj mniejsze zinstycjonalizowanie, ale wykorzystuje się najnowocześnie zdobycze technologiczne. Celem jest dotarcie do radykalnych wyznawców islamu w innych państwach, zwłaszcza europejskich. W ramach działań propagandowo-informacyjnych wykorzystuje się sieć internetową, w której zamieszcza się filmy instruktażowe (konstruowanie bomb, obsługę broni itp.), materiały propagandowe zawierające groźby ataków terrorystycznych, e-magazyny (czasopisma skierowane do odbiorców, np w państwach zachodnich).

Wojna hybrydowa- czynniki warunkujące jej zastosowanie

Tutaj należy postawić sobie pytanie – jakie muszą zajść warunki, aby agresor mógł prowadzić skutecznie wojnę hybrydową?

Pierwszym warunkiem jest poważny kryzys w państwie będącym celem ataku.

Na przykładzie chociażby Ukrainy czy Syrii widać, że działania hybyrdowe są skuteczne, gdy państwo atakowane nie jest zdolne do pełnienia swoich podstawowych funkcji, gdy jego władzom brakuje legitymizacji, a społeczeństwo jest skonfliktowane i podzielone.

Działania hybrydowe są również skuteczne dy administracja państwowa ofiary źle funkcjonuje, w tym również jej wojsko, służby bezpieczeństwa. Wysoki poziom korupcji, istnienie silnych grup intersów, osłabiających politykę prowadzoną przez władze centralne. Ważną kwestią jest również niezadowolenie z władz państwowych, u którego podłoża może leżeć konflikt na tle politycznym (Ukraina, Syria), etniczym (Ukraina, Irak), lub religijnym (Irak).

Kolejnym warunkiem do skutecznego prowadzenia wojny hybyrdowej jest istnienie na terenie atakowanego państwa mniejszości narodowych lub religijnych, które stanowią znaczną część społeczeństwa i utażsamiają się z agresorem. Agresor może inspirować ruchy separatystyczne, radykalne oraz ekstermistyczne. Nie wspominając już o możliwości manipulowania ich działaniami oraz angażowania w nie w prowadzone działania wojskowe i wywiadowcze.

Ważnym czynnikiem jest możliwość dotarcia z przekazem propagandowym do społeczeństwa atakowanego.

Tutaj warto zaznaczyć, że jednym z najważniejszych celów współczesnych wojen hybrydowych jest wygranie bitwy w…umyśle przeciwnika.

Z tego powodu ważne jest istnienie wolnego rynku mediów, na którym silną pozycję ma agresor, dostępność do nowoczesnych technologii telekomunikacyjnych (portale społecznościowe, strony internetowe, platformy hostingowe), co ułatwia agresorowi dotarcie do społeczeństwa poprzez swoje materiały propagandowo-informacyjne.

Wojna hybrydowa – przykłady jej zastosowania na świecie

Specjaliści od wojskowości twierdzą, że w przeszłości istniały konflikty o charakterze hybrydowym. Warto tutaj dodać, że już w latach 30-stych carski oficer Jewgienij Messner sformułował po raz pierwszy pojęcie wojny-chaosu.

Obecnie taka wojna hybrydowa odbywa się na Ukrainie.

Cechy działań hybrydowych wykazuje aktywność IS na Bliskim Wschodzie.

Niektóre źródla podają, że celami agresji o charakterze hybrydowym ze strony Rosji są obecie Litwa, Łotwa i Estonia.

Twierdzi się nawet, że w przypadku Polski dużą rolę w sianiu propagandy informacyjnej odgrywa polska wersja rosyjskiego portalu informacyjnego Sputnik, który bezpośrednio podlega Kremlowi. Aktywnie działają też rosyjskie trolle internetowe, które udzielają się w przestrzeni interneowej (media społecznościowe, komentarze pod tekstami).

Wojna hybrydowa- pytania

W przypadku zagrożeń działaniami z zakresu wojny hybyrdowej należy zastanowić się, jak państwa demokratyczne mogą się im przeciwstawić. Czy pojedyncze państwo demokratyczne jest zdolne do przeciwdziałania wojnie informacyjnej, np w wydaniu rosyjskim? Jaki też będzie skutek napływ ludności muzułmańskiej do państw europejskich i jakie będą z tego wypływać ewentualne zagrożenia z możliwych prowadzonych przez nią działań hybrydowych?

Więcej informacji na stronie Nato

Schreibe einen Kommentar

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht. Erforderliche Felder sind mit * markiert.