Służby specjalne – ogólne zagadnienia

Służby specjalne – wprowadzenie

Ostatnio wiele się mówi o zagrożeniach terrorystycznych i bezpieczeństwie narodowym. W parlamentach wielu państw świata na nowo dyskutuje się o zapewnieniu bezpieczeństwa swoim obywatelom i jednocześnie zwiększa się (stopniowo) uprawnienia służb specjalnych.

Czym są naprawdę te służby specjalne? Jakie są ich zadania? Komu one służą?

Spróbujmy sobie na te pytania odpowiedzieć w dalszej części artykułu.

Służby specjalne – charakterystyka

Służby specjalneSłużby specjalne to ogólna nazwa opisująca instytucję państwową, która prowadzi działania operacyjno-rozpoznawcze o charakterze niejawnym. W ramach służb specjalnych mieszczą się zarówno służby cywilne jak i wojskowe. Prowadzą one działania wywiadowcze i kontrwywiadowcze.

Celem służb specjalnych jest pozyskiwanie i ochrona informacji kluczowych dla zapewnienia wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa.

W wielu państwach demokratycznych problemem jest to, że działania służb specjalnych spotrafią się wymknąć spod kontroli państwa i działać na granicy prawa, niekiedy nawet go przekraczając. Kontrowersje budzą niektóre techniki stosowane przez służby specjalne, w szczególności te zabronione przez prawo państwa macierzystego, jak np. przekupstwo, szantaż, tortury, skrytobójstwo oraz nielegalny handel bronią i narkotykami.
Czasami te praktyki usprawiedliwa się ochroną interesów państwa i jego obywateli, co zdarza się zarówno w krajach o ustroju demokratycznych, jak i reżimów dyktatorskich.

Służby specjalnie można ogólnie podzielić na dwie grupy: cywilne i wojskowe.
Głównym zadaniem służb jest pozyskiwanie cennych informacji i ich przetwarzanie.

Można wyróżnić służby informacyjno-wywiadowcze, które pozyskują cenne informacje o strategicznym znaczeniu oraz dezinformują podobne służby wrogich państw.

Służby te prowadzą m.in.

wywiad wojskowy – gromadzenie i przetwarzanie informacji wywiadowczych dotyczących obcych sił zbrojnych przez służbę opartą na strukturze militarnej,

wywiad polityczny – gromadzenie przez daną agencję informacji dotyczących sytuacji politycznej, poszczególnych państw lub ugrupowań,

wywiad wewnętrzny – działalność wywiadowcza prowadzona wobec przedmiotów krajowych, których działalność stwarza sytuację zagrażającą bezpieczeństwu wewnętrznemu danego państwa,

wywiad naukowo-techniczny – działalność wywiadowcza prowadząca do zdobycia materiałów z obcych źródeł, dotyczących wyposażenia technicznego i możliwości technicznych danego państwa,

wywiad operacyjny – gromadzenie danych wywiadowczych następnie wykorzystywanych w planowaniu operacyjnym na poziomie regionalnych teatrów działań wojennych,

wywiad elektroniczny – rozpoznanie i analiza pracy, zastosowania, umiejscowienia urządzeń przesyłających, przetwarzających informacje przy udziale fal elektromagnetycznych,

wywiad parapsychologiczny – gromadzenie danych wywiadowczych za pośrednictwem osób obdarzonych zdolnościami percepcji pozazmysłowej (za przykład można tu podać p. Krzysztofa Jackowskiego, jednego z najbardziej znanych i utalentowanych polskich jasnowidzów, który w swoich wywiadach twierdzi, ze kontaktuje się z przedstawicielami polskich służb), nie wspominając już o jego regularnych kontaktach z policją w celu znalezienia poszukiwanych ludzi, czy ludzkich zwłok, co p. Jackowski poświadcza wieloma dokumentami i pismami z podziękowaniami od policji. ).

Wyróżnia się też służby policyjno-prewencyjne. Ich zadaniem jest ochrona bezpieczeństwa wewnętrznego, zarówno w sensie bezpieczeństwa osobistego obywateli danego kraju, jak i zapewnienie bezpieczeństwa i stabilności władzy.
Czasami wszystkie te funkcje sprawuje w jednym państwie jedna służba specjalna. Tak było np. W Polsce do 2002 r. , gdzie Urząd Ochrony Państwa spełniał obie te funkcje naraz.

W chwili obecnej rola służb specjalnych ulega ciągłej transformacji, co jest związane z zakończeniem tzw. „zimnej wojny“, kiedy to na świecie istniały dwa przeciwstawne militarne bloki NATO i Układ Warszawski – nastawione na masowe użycie broni i przygotowywujące się do walk zbrojnych.

Po upadku Związku Radzieckiego służby specjalne odgrywają wciąż dużą rolę, ba – nawet większą niż wcześniej, ponieważ nastąpiła całkowita zmiana pola działania służb specjalnych z dwubiegunowej między dwoma blokami na wielobiegunową oraz bardziej zróżnicowaną niż do tej pory walką z terroryzmem międzynarodowym, wieloma grupami i organizacjami przestępczymi.

Służby specjalne – środkiem zdobywania informacji o innych podmiotach

Państwa zawsze będą dążyć do tajnego zdobywania informacji o planach i zamiarach innych podmiotów działających na arenie międzynarodowej – zarówno wrogów jak i partnerów.

Naturalną reakcją obronną na ulepszanie form pracy wywiadów było utworzenie struktur kontrwywiadowczych, dzięki którym identyfikowało się i neutralizowało działania obcych służb specjalnych. Ich skuteczność odgrywała bardzo ważną rolę w funkcjonowaniu, jak też i w przetrwaniu państw.

Warto tutaj wspomnieć o upadku naszego kraju w XVIII wieku, kiedy to zabrakło nam instrumentów zabezpieczających nasze państwowe interesy. W okresie tuż przed rozbiorami, w wyniku splotu wielu czynników wewnętrzynych i zewnętrznych o rozwoju wydarzeń w życiu politycznym Polski zaczęły decydować inne monarchie absolutne: Austrii, Prus i Rosji, póżniejsi zaborcy Polski. Twierdzi się, że właśnie brak odporności na nieprzyjacielskie działania i aktywność agenturalna sąsiednich mocarstw namawiających do zdrady i korumpujących elity stały się jedną z przyczyn upadku Rzeczypospolitej.

Dzieje najnowsze, a w szczególności okoliczności wybuchu i przebiegu II wojny światowej, pokazują nam jak ważna jest wiedza o zamiarach i prawdziwych motywach działania poszczególnych państw, która była zawsze wielkiej wagi dla obrony polskiej racji stanu.

Służby specjalne – ich rola we współczesnym świecie

Po upadku Związku Radzieckiego i zakończeniu tzw. „zimnej wojny“ rozpoczął się proces kształtowania nowego ładu międzynarodowego, co nie dezaktualizuje zadań stojących przed służbami kontrwywiadowczymi.
Służby te, podobnie jak obronność, ewoluują i zmieniają się, kierując się dążeniem do optymalnego realizowania polityki zagranicznej i bezpieczeństwa swoich krajów.

Po zamachach terrorystycznych w USA, we wrześniu 2001 r. na nowo podjęto temat konieczności posługiwania się służbami specjalnymi, a nawet intensyfikacji ich działań. Od tego czasu rozpoczęto transformację działań owych służb i rozbudowę ich kompetencji.

Ważnym elementem w aktywnosci służb specjalnych jest dbałość i poszanowanie praw i swobód obywatelskich. Demokratyczne państwa kładą na to duży nacisk. Warto wiedzieć, że zgodnie z art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, która uznaje rolę służb dbających o bezpieczeństwo, każda osoba ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego oraz swojej korespondencji.

Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków które są zgodne z prawem i konieczne w demokratycznym społeczeństwie ze względu na interesy bezpieczeństwa narodowego, bezpieczeństwa publicznego lub dobrobytu gospodarczego kraju, zapobieganie zamieszkom lub przestępczości, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.

Po rozpadzie ZSSR,a co za tym idzie – po rozwiązaniu Układu Warszawskiego, działania służb specjalnych skupiły się na eliminowaniu zorganizowanych grup przestępczych oraz terroryzmu.

Oprócz tradycyjnej ingenrecji innych państw w celu szpiegostwa przemysłowego i politycznego, obecnie uzywa się służby specjalne jako element zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego.
Stały się one w ostatnich latach ważnym narzędziem utrzymania porządu i powstrzymania działań terrorystycznych, nie tylko na terenie UE i NATO, ale też też w krajach, w których toczą się walki zbrojne, jak np w Iraku, czy w Afganistanie.

Służby specjalne wykorzystuje się również w celu zapewnienia bezpieczeństwa wewnątrzpaństwowego, chroniąc społeczeństwo przed działaniami grup przestępczych, związanych z handlem ludźmi, produkcją narkotyków, przestępczością gospodarczą itd.

Służby specjalne – walka z terroryzmem

W XXI wieku praktycznie na całym świecie zachodzą wielkie zmiany, zarówno w dziedzinie bezpieczeństwa (zarówno jednostek, jak i całych społeczeństw, a nawet państw). Każdy oczekuje zapewnienia bezpieczeństwa, a co za tym idzie – możliwości życia w pokoju. Z tego powodu najważniejszym celem każdej władzy jest zapewnienie warunków przetrwania ludności jak też swobodnego bytu. W czasie „zimnej wojny“ bezpieczeństwo było zapewnienie obrony przed agresorem i jego interwencją zbrojną. Obecnie – o bezpieczeństwie mówi się w ramach działalności mediów (tzw. wojna informacyjna), ponieważ w wyniku dezaktualizacji zagrożenia typowo militarnego, społeczeństwo należy chronić przed zagrożeniami niemilitarnymi, takimi jak różnego rodzaju katastrofy oraz terroryzm, które mogą destabilizować dane państwa lub regiony, a co za tym idzie, mogą prowadzić do trudnych do opanowania kryzysów.

Warto zauważyć, że terroryzm wywiera wpływ na politykę wewnętrzną, jak i zewnętrzną państw, które podejmują przedsięwzięcia dążące do przeciwdziałani temu zjawisku i zwalczania go. Praktycznie w każdym zakątku świata istnieją grupy, które poprzez stosowanie przemocy chcą przeciwstawić się istniejącemu porządkowi.

Z tego powodu rola służb specjalnych jest wciąż taka ważna w kontekście bezpieczeństwa narodowego, jak i międzynarodowego.

Służby specjalne – zmiany w Polsce

W Polsce ostatnio głośno o projekcie ustawy antyterrorystycznej, która ma być rzekomo pomocna w wzmocnienu bezpieczeństwa Polski. Głównym beneficjentem nowej ustawy ma być…Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW).

Głównym celem projektowanej ustawy ma być podniesienie skuteczności działania polskiego systemu antyterrorystycznego, a przede wszystkim zwiększenie bezpieczeństwa obywateli. Ma doprowadzić do lepszej koordynacji działań służb i doprecyzować zasady współpracy między nimi. Ma też ulepszyć reagowanie i działanie służb w przypadku wystąpienia przestępstwa o charakterze terrorystycznym.

Z ostatniej chwili: 10 czerwca 2016 roku w sejmie RP przyjęto powyższą ustawę (to dopiero początek procedury, ustawa musi jeszcze być uchwalona przez Senat zanim zostanie albo i nie – podpisana przez Prezydenta RP), która była mocno skrytykowana przez przedstawicieli partii opozycyjnej, że jakoby za jej pomocą wprowadzano „państwo policyjne”.

Projekt ustawy zawiera rozwiązania, które mogą być pomocne w zwalczaniu terroryzmu, dotyczące prowadzenia rozpoznania, wyznaczenia ośrodka odpowiedzialnego za prowadzenie działań czy użycia sił zbrojnych na terenie kraju. Wdrożenie nowych regulacji będzie skuteczne pod jednym warunkiem – gdy dopracowane zostaną przepisy wykonawcze, a odpowiednie służby otrzymają dodatkowe zasoby (w tym finansowe), niezbędne do realizacji postawionych zadań.

ABW będzie odpowiedzialna za zmagania z terroryzmem, czyli inaczej rzecz ujmując – za wymianę informacji pomiędzy służbami specjalnymi czy też innymi strukturami państwa zaangażowanymi w mniejszy lub większy sposób w działania ze sfery szeroko pojmowanego bezpieczeństwa.
Osobą odpowiedzialną za koordynację polityki antyterrorystycznej będzie szef ABW i zyska on szereg uprawnień, związanych np. z dostępem do informacji objętych do tej pory tajemnicą bankową (przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu).

Są postulaty, żeby przekazać część uprawnień ABW innym służbom, w celu odciążenia tej formacji. Zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą z dn. 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu, ma ona dosyć spory katalog zadań (począwszy od spraw klasycznego kontrwywiadu, bezprawnego ujawniania lub wykorzystania informacji niejawnych, poprzez kontrolę nad produkcją i obrotem towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, nielegalnego wytwarzania, posiadania i obrotu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi i wiele innych aż do kwestii zapobiegania zdarzeniom o charakterze terrorystycznym. Z tego powodu pojawiają się głosy, aby niektóre zadania, zwłaszcza związane z przestępczością gospodarczą i zorganizowaną przekazać innym służbom, aby ABW mogła się skupić bardziej na zwalczaniu terroryzmu.

Jest zapotrzebowanie, aby stworzyć specjalne plany ochrony i działania na wypadek wystąpienia zdarzeń o charakterze terrorystycznym, a dotyczyć miałoby to również obiektów użyteczności publicznej (np. kościołów, centrów handlowych itp.). Z drugiej strony jest obawa, że w związku z wejściem w życie nowej ustawy nastąpi przeciążenie ABW czy innych służb, jeśli nie zostaną one odpowiednio dofinansowane i wzmocnione liczebnie.

W projekcie ustawy podkreśla się znaczenie zagrożeń wpływających na cyberbezpieczeństwo państwa. W wyniku różnych nieprzewidzianych zdarzeń o charakterze terrorystycznym, mogą ulec uszkodzeniu systemy teleinformatyczne organów administracji publicznej lub systemów teleinformatycznych wchodzących w skład infrastruktury krytycznej i trzeba koniecznie temu zapobiec.

Pojawiły się w projekcie nowej ustawy zapisy, które gwarantują możliwość wykorzystania elementów sił zbrojnych, w działaniach antyterrorystycznych.

Zgodnie z projektem ustawy, będzie można legalnie użyć broni palnej, tzw. „strzał snajperski” przeciwko osobie dokonującej zamachu, której skutkiem będzie śmierć lub bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia tej osoby. Upraszczając, terrorysta, który nastaje na życie obywateli będzie mógł być zabity, bez żadnych zbędnych formalności, aby ratować życie niewinnej osoby. Jednak takie uprawnienia będą należeć tylko do funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, ABW, jak i żołnierzy , wchodzących w skład grupy wykonujących działania kontrterrorystyczne.

Ciekawostką jest fakt, ale jednocześnie bardzo ważną częścią projektu ustawy, umieszczenie przepisów odnoszących się do bezzałogowych statków powietrznych (bsp). Wskazane służby będą mogły zniszczyć, unieruchomić lub przejąć kontrolę lotu modelu latającego lub bezzałogowego statku powietrznego w określonych przypadkach.

Ustawa ma wejść w życie po siedmiu dniach od ogłoszenia (po przejściu całej procedury ustawodawczej, która kończy się podpisem prezydenta), z wyjątkiem kilku przepisów (np. zakup kart przedpłaconych telefonii komórkowej), które w życie wejdą później.

Ogólnie rzecz biorąc projekt ustawy jest pozytywnie oceniany przez specjalistów oraz sejmową komisję ds. służb specjalnych, chociaż pojawiły się głosy krytyczne, głównie przedstawcieli partii opozycyjnej oraz tzw. samorzutnie zorganizowanego obywatelskiego wysłuchania publicznego na Uniwersytecie Warszawskim (głównie wzięli w niej udział przedstawiciele organizacji samorządowych). Twierdzi się, że zwiększanie uprawnień służb prowadzi do utrudniania życia, tzw. normalnym obywatelom. Można się spodziewać, że proponowana ustawa ograniczy swobody obwywatelskie, natomiast wpływu na bezpieczeństwo obywateli i państwa mieć nie będzie.

Służby specjalne – NATO

Z najnowszych doniesień prasowych (czerwiec 2016) wynika, że w ramach struktur natowskich zostanie utworzone stanowisko sekretarza generalnego ds. wywiadowczych. Ma to rzekomo zapewnić większą skuteczność działań w zakresie przeciwdziałania terroryzmowi oraz lepsze rozpoznanie militarnej aktywności Rosji.

Ciekawostką jest fakt, że utworzenie nowego stanowiska może zostać formalnie zatwierdzone podczas szczytu NATO w Warszawie.

Asystent sekretarza generalnego ds. wywiadowczych będzie stał na czele nowej struktury łączącej cywilną i wojskową gałąź wywiadu. W chwili obecnej ambasadorzy państw natowskich otrzymują raporty z różnych źródeł i to jest wielkim problemem.
Kolejnym celem stworzenia nowego stanowiska jest skłonienie państw członkowskich do dzielenia się informacjami wywiadowczymi na szerszą skalnę, co ma pozwolić na wspólne działania i lepszą współpracę.

Twierdzi się, że incjatywa powołania tego stanowiska wiąże się z zagrożeniami płynącymi z Rosji oraz Bliskiego Wschodu (Państwo Islamskie).

Zastępca sekretarza generalnego NATO ma mieć szeroki zakres uprawnień, który pozwoli mu zapewnić strategiczne wytyczne dla dowódzw militarnych oraz lepszą koordynację procesów związanych z analizami wywiadowczymi.
Na nowe stanowisko ma być powołana osoba cywilna, ale posiadająca doświadczenie wojenne. Wg doniesień prasowych Amerykanie widzieliby najchętniej osobę pochodzenia brytyjskiego lub kandyjskiego, jednak nie wykluczona jest kandydatura osoby zgłoszona przez Holandię.

Schreibe einen Kommentar

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht. Erforderliche Felder sind mit * markiert.